گفتاردرمانی ورامین
این وبلاگ به انتشار مطالب آموزشی مربوط به رشته گفتاردرمانی و توانبخشی می پردازد
نویسنده: رضا مسعودی بیدگلی - ۱۳۸٤/٢/٢٩

قبل از آموزش گفتار فرد باید توانائیهای جسمی و فیزیکی لازم را داشته باشد تا با استفاده از آن به بیان مقاصد و اندیشه‌ها بپردازد؛ لذا در این مبحث، به مواردی می‌پردازیم که باید در ابتدا، در رأس فعالیتها قرار گیرد.


تنفس مناسب، مهمترین عامل در رشد گفتار و زبان کودک محسوب می شود. اثرات تنفس در گفتار علاوه بر کیفیت گفتار (که غالباً در کودکان کم شنوا بهم ریخته است) در سرعت و هماهنگی گفتار بخوبی به چشم می خورد. کودک باید قادر باشد با انبساط سینه ریه‌ها را از هوا پرکرده (دم) و با خروج هوا از میان تارهای صوتی (بازدم) صوت خام تولید کرده و با حرکت صدای خام از اندامهای گفتاری فوقانی صداهای گفتاری را تولید نماید. برنامه‌های تنفسی به سه قسمت تقسیم می‌شوند:

الف ـ دم: هوایی است که فرد در هر بار تنفس به داخل ریه‌ها فرو می‌برد. جهت تقویت فعالیت دم از تمرینات زیر می‌توان استفاده نمود:

  • از کودک بخواهید عمل دم را انجام دهد و شما بشمارید: 1،2،3و
  • با استفاده از نی نوشابه از کودکان بخواهید بصورت گروهی کاغذی به ابعاد 1*1 را با دم نگه دارند و یا آنرا از جایی به جای دیگر منتقل نمایند که درصورت توانایی می‌توان اندازه و ضخامت کاغذ و یا طول نی را افزایش داد.

ب ـ بازدم: هوایی است که فرد در هر بار تنفس از ریه ها خارج می کند. برای افزایش بازدم نیز می توان از تمرینات ذیل استفاده نمود:

  • فوت کردن شمع، کاغذ، پر و امثال آن که در هر مورد معیاری جهت ارزشیابی توانایی کودک در نظر گزفته می‌شود؛ بعنوان مثال فاصله شمع از کودک را ثبت کرده و در تمرینات بعدی آنرا افزایش دهید.
  • بلند و کوتاه سوت بزند.
  • تولید صداهای مصوت (آ،‌ او، ای) بصورت کشیده و متناوب که زمان کشش آنها ثبت و در تمرینات بعدی سعی می شود میزان آن افزایش یابد.
  • در تمرینات دم و بازدم از کودک بخواهید عضلات شکم خود را لمس کند تا به وضعیت تنفسی خود آگاهی پیدا کند.

ج ـ کنترل تنفسی: کنترل تنفسی در عمل به معنی هماهنگی میان دم و بازدم است. جهت تقویت آن بعنوان نمونه می توانید از تمرینات زیر استفاده نمایید:

  • از کودک بخواهید پس از دم عمیق نفسش را حبس کند و سپس بازدم را انجام دهد.
  • پس از دم عمیق و آهسته، بازدم کوتاه و سریعی داشته باشد و بالعکس.
  • هوا را از بینی گرفته و از دهان خارج نماید.

تمامی تمرینات تنفسی را می‌توان بصورت بازی با کودکان وبصورت گروهی انجام داد؛ بعنوان مثال می توان با فوت کردن حبابهایی که با کف صابون درست می‌شود و یا حرکت دادن قایق کاغذی بر روی آب (تقویت بازدم) و باجابجا کردن کاغذهای رنگی از روی یک میز به روی میز دیگر(تقویت دم) بین دو گروه از بچه‌ها مسابقه‌ای ترتیب داد. از کودکان بخواهید با استفاده از یک شلنگ باریک، آب را از یک ظرف به ظرف دیگری منتقل نمایند (کنترل تنفسی).

توانائیهای حرکتی:

مهارتهای حرکتی به دو دسته تقسیم می شوند:

الف ـ مهارتهای حرکتی زمخت: فعالیتهایی چون دویدن، راه رفتن، لی لی کردن که توسط عضلات زمخت بدن مانند دست و پا انجام می گیرد پایه انجام حرکات ظریفتر را تشکیل می دهد. در صورت وجود اختلال در این بخش دانش آموز به کاردرمان ارجاع می شود.

ب ـ مهارتهای حرکتی ظریف: فعالیتهایی است که توسط عضلات ظریف بدن مانند انگشتان، لب و زبان انجام می گیرد.

مهارتهای حرکتی اندامهای گفتاری (بویژه زبان و لبها) بر سه اساس پی‌ریزی می‌شود:

۱- توانایی انجام حرکت و دامنه حرکت: از کودک بخواهید زبانش را در چهار جهت در خارج از دهان حرکت دهد. همچنین باید قادر باشد زبانش را در داخل دهان به چپ و راست و به سمت بالا حرکت دهد. جهت بررسی حرکات لب، از کودک بخواهید لبهایش را جمع کرده و گسترده نماید.

۲- سرعت انجام حرکت:سرعت حرکات اندامهای گفتاری به دوصورت کلامی و غیرکلامی بررسی و تقویت می‌شود. جهت ارزیابی سرعت و تقویت آن از کودک بخواهید زبانش را به سرعت به گوشه های لب (چپ و راست) بزند. همچنین برای افزایش سرعت حرکات لبها با تکرار مداوم از او بخواهید لبهایش را بسرعت جمع و گسترده نماید(غیرکلامی). کودک باید بتواند عبارات زیر را به عنوان نمونه با توجه به پیشرفت وضعیت کلامی و با توجه به سن با سرعت مناسب تولید نماید:

پا پا پا

پا تا پا تا

پا تا کا پا تا کا

با بو با بو

با بو بی با بو بی

۳- قدرت حرکت:از کودک بخواهید زبانش را به گوشه راست لب بزند و شما با قرار دادن انگشت و یا قاشقک چوبی در برابر حرکت آن مقاومت کنید. این عمل را در تمامی جهات اجرا نمایید. لبهای کودک را با قرار دادن انگشتان در دو طرف لب بطور گسترده نگاه دارید و از او بخواهید لبهایش را جمع نماید (و بالعکس).

توجه داشته باشیم درصورتیکه کودک در فعالیتهای اساسی دیگری نیز ضعف داشته باشد باید نسبت به رفع آن اقدام شود؛ مواردی چون آبریزش دهان، عدم کفایت فعالیتهایی چون جویدن، مکیدن و بلعیدن و عدم توانایی در کنترل زبان قبل از آموزش گفتار در رأس فعالیتها قرار می‌گیرد.

تقویت حواس و افزایش حافظه نیز بخش مهمی از فعالیتها و مهارتهای پایه‌ای گفتار و زبان را تشکیل می دهد. در کودکان کم شنوا با توجه به عدم توانایی در استفاده کامل از حس شنوایی نیاز است با تقویت سایر حواس (بویژه حس بینایی) خلل ایجاد شده تاحدودی رفع شده و باقیمانده شنوایی به درستی بکار گرفته شود. قابل ذکر است که حافظه بینایی در امر گفتارخوانی کودکان نقش بسیار مهم و اساسی دارد و حس وحافظه حرکتی در جلوگیری از فراموشی جایگاه آواهای آموخته شده (که غالب کودکان و مربیان کم شنوا از آن رنج می برند) نقش مهمی را ایفا کند.

 

رضا مسعودی بیدگلی
فارغ التحصیل سال 1377 از دانشکده توانبخشی دانشگاه علوم پزشکی ایران
مطالب اخیر:
کدهای اضافی کاربر :